Grafikler fiyatı neden tahmin etmez

Her gün on binlerce insan grafikleri açıp üzerlerine dikdörtgenler çiziyor. Talep bölgeleri, order block'lar, dengesizlikler, dalgalar, uyumsuzluklar. Bunun arkasında anlaşılır bir umut var: az kişinin gördüğü şekilleri görmeyi öğrenirsen, fiyatın nereye gideceğini tahmin edebilirsin.

Birinci bölüm. Bilim ne diyor

Teknik analiz neredeyse üç yüzyıllık. Japon pirinç tüccarları mum grafiklerini daha on sekizinci yüzyılda çiziyordu; bu teknik Batı'ya ancak yirminci yüzyılda geldi. Bu süre içinde devasa bir test birikimi oluştu — ve sektör için ne yazık ki iç açıcı değil.

Bu literatürün en kapsamlı derlemesini Cheol-Ho Park ve Scott Irwin hazırladı: «The Profitability of Technical Analysis: A Review», Illinois Üniversitesi AgMAS projesinin raporu. Çok farklı piyasalarda — hisse senetleri, dövizler, vadeli işlemler — teknik alım satım sistemlerinin onlarca ampirik testini topladılar ve bir sonuç çıkardılar.

Sonuç şu. Spekülatif piyasalarda kârlılık «en azından 1990'ların başına kadar» sürdü, sonra yok oldu. Yani bütün bulgular, emirlerin sesle verildiği ve hareketli ortalamaların kâğıt üzerinde hesaplandığı döneme ait. Ve derlemenin yazarlarının kendi değerlendirmesine göre neredeyse tüm olumlu sonuçlar aynı hastalıklardan muzdarip: veriye uydurma, kuralların sonradan seçilmesi ve işlem maliyetlerinin olduğundan düşük tahmin edilmesi.

İlki açıklanmayı hak ediyor, çünkü bütün sektörün ana tuzağı bu. Aynı geçmiş üzerinde bin kural denerseniz, en iyisi parlak görünecektir — sırf olasılık yasaları gereği, binin hepsi boş olsa bile. «İşe yarayan» stratejilerin çoğu tam da böyle doğar: biri bir düzenlilik bulduğu için değil, biri yeterince uzun süre denediği için.

Mum formasyonlarında da durum daha iyi değildi. Piyapas Tharavanij ve ortak yazarları, Tayland Borsası'nda yükseliş ve düşüş yönlü dönüş mum formasyonlarını test etti — «Profitability of Candlestick Charting Patterns in the Stock Exchange of Thailand», SAGE Open dergisi. Sonuç iki kısımdan oluşuyor. Tek başlarına: formasyonların çoğunda ortalama getiri istatistiksel olarak sıfırdan farklı değil, fark bulunan az sayıdakilerde ise %0.07–0.84'lük getiri, yüzde dört ile yedi arasındaki bir standart sapmanın yanında duruyor — yani sinyal, onu çevreleyen gürültüde boğulmuş. İkinci kısım daha acı: stokastik, RSI ya da para akışı endeksine göre filtreleme «genel olarak ne kârlılığı ne de tahmin doğruluğunu artırıyor». Popüler «formasyon artı gösterge onayı» tarifi testten geçmiyor.

Ama en ilginç çalışma yakın zamanda çıktı — ve bugün bireysel bir yatırımcının yaptığına en yakın olan o.

Mathias Mesfin 2026'da «Structural Limits of OHLCV-Based Intraday Momentum Signals in MNQ Futures: A Systematic Falsification Study» çalışmasını yayımladı. Nasdaq 100 vadeli kontratını, 2021–2025 dönemine ait beş dakikalık verilerle 947 işlem gününü aldı ve on dört gün içi momentum sinyali ailesini test etti. Her biri aynı anda beş koşulu sağlamak zorundaydı: örneklem dışı verilerde en az 2.0 t-istatistiği, her test penceresinde en az otuz işlem, gerçekçi maliyetlerden sonra pozitif getiri, 2023, 2024 ve 2025'te ayrı ayrı aynı yön ve anlamlılık düzeyi 0.001'in altında olan bir permütasyon testi.

Hiçbiri geçemedi.¹

Ama asıl ilginç olan olgunun kendisi değil, her şeyin tam olarak nerede kırıldığı. On dört aileden on biri aynı yerde öldü: brüt getirileri 0.07 ile 1.50 puan arasındaydı, oysa girip çıkmak yaklaşık iki puana mal oluyor. Yani sinyal var. Hatta doğru yönü gösteriyor. Sadece onu kullanmanın maliyetinden daha küçük. Grafiklerde para kaybetmenin en yaygın ve en fark edilmeyen yolu budur: yönde yanılmak değil, komisyondan daha küçük bir miktar kadar haklı çıkmak.

Üç aile daha maliyetleri aştı ama dayanıklılıkta düştü: sabah aralığının uzun yönlü kırılımı 0.88 t-istatistiği verdi, volatilite ve hacim sınıflandırıcısına dayalı dönüş 1.26, kısa yönlü boşluk devamı ise 1.46 t-istatistiğiyle brüt 16.53 puan gibi sağlam bir kazanç sağladı ve üç yılın her birinde ayrı ayrı çalışma şartında dağıldı. Tanıdık bir hikâye: «işe yarayan» strateji genellikle belirli tek bir yılda işe yaramıştır.

Yazarın sonunda yaptığı şey ise ayrıca saygıyı hak ediyor. Avantajı olduğunu önceden bildiği iki sinyali aynı öğütücüden geçirdi — ve geçtiler: t-istatistikleri 3.11 ve 4.30. Buna pozitif kontrol denir ve her olumsuz çalışmaya yöneltilen ana itiraza cevap verir: «belki yönteminiz hiçbir şey görmüyordur». Görüyor. Sadece test edilen şeyi görmedi.

İkinci bölüm. Ne işe yarar

Her şey burada bitseydi, bu yazı anlamsız olurdu. Ama aynı araştırmaların ikinci bir yarısı da var — testten geçen şeyler hakkında.

İşe yarayan şeyler az, ve ortak bir özellikleri var; ona geri döneceğiz.

Trend takibi

Var olanların en uzun doğrulaması. Capital Fund Management'tan bir grup araştırmacı — Lempérière, Deremble, Seager, Potters ve Bouchaud — iki yüzyıllık veri topladı: «Two Centuries of Trend Following». 1800'den beri emtia ve endekslerin spot fiyatları, 1918'den beri devlet tahvili faizleri, 1960'tan beri vadeli işlemler. Sonuç: trend takibinin on yıllık getirisi «iki yüzyılda bir kez bile negatif olmadı».

Ama bu madalyonun ağır bir öbür yüzü var ve yazarlar bunu saklamıyor. Tipik bir düşüş süresi, diye yazıyorlar, bir bölü Sharpe oranının karesine eşittir — yıl cinsinden. Sharpe'ı 0.7 olan bir strateji için bu, norm olarak iki yıllık düşüşler demek. 0.5 için — dört yıl. Bir düşünün: iki yüz yıldır işe yarayan doğru bir strateji size dört yıl üst üste zarar ve açıklamalardan başka hiçbir şey vermeyebilir. Hiçbir disiplin bu sayıyı önceden anlamanın yerini tutmaz.

Bir de üçüncü, en tatsız yüzü var. Geetesh Bhardwaj, Gary Gorton ve Geert Rouwenhorst bu primin ne kadarının yatırımcıya ulaştığını inceledi — çarpıcı başlıklı bir çalışma: «Fooling Some of the People All of the Time: The Inefficient Performance and Persistence of Commodity Trading Advisors». Vadeli işlem fonu yöneticileri 1994–2007 döneminde %5.4 brüt fazla getiri elde etti, yatırımcı ise 85 baz puan aldı — Hazine bonolarının onda sekiz puan üzerinde, istatistiksel olarak sıfırdan ayırt edilemez. Prim vardı. Komisyonlarla alındı.

Volatilite primi

Belgelenenlerin en kalıcısı. Peter Carr ve Liuren Wu, «Variance Risk Premiums» (Review of Financial Studies) çalışmasında S&P 500 endeksinin varyans risk priminin kalıcı olarak negatif olduğunu gösterdi: yatırımcılar, volatilitenin artışına karşı sigortalanmak için negatif beklenen getiriye razı oluyor. Aynı işlemin öbür yüzü — volatilite satmak — tarihsel olarak risk birimi başına çok yüksek getiri sağladı.

Ve asıl önemli olan: bunun neden arbitrajcıların baskısı altında yok olmadığı anlaşılır. Bu, düzeltilebilecek bir fiyat hatası değil. Bu, riskin bedeli. Opsiyon satıcısı, hedge yapanların kendini kurtarmak için para ödediği çöküş riskini üstlendiği için para alır. Risk gerçek — bu yüzden bedel de gerçek. Şubat 2018'de ya da Mart 2020'de volatilite satan herkes, önceki bütün yıllar boyunca kendisine tam olarak ne için ödeme yapıldığını öğrendi.

Carry

Kriptoda bu, süresiz kontratlardaki fonlama oranıdır. Mekanizma burada son derece şeffaf ve bu listede backtest ile değil makbuzla doğrulanan tek şey bu.

Süresiz kontratın vadesi yoktur, bu yüzden borsa onu spot fiyata parayla bağlar: her sekiz saatte bir taraf diğerine ödeme yapar. Kontrat endeksten pahalıysa uzun pozisyondakiler öder; ucuzsa kısa pozisyondakiler öder. Bu bir tahmin ya da model değil, her enstrüman için geçmişi olan, yayımlanmış bir fon transferidir. Varlığı spotta alıp süresiz kontratı satan kişi bu ödemeleri alır ve fiyatın yönüne bağlı olmaz. Oranın yapısı ve hesaplama mantığı örneğin «Designing Funding Rates for Perpetual Futures in Cryptocurrency Markets» çalışmasında ele alınıyor.

Ama buradaki prim, genellikle düşünüldüğünden daha fazla rejime bağlı. Piyasa uzun pozisyonlarla aşırı ısındığında fonlama oranı fırlar; bu işleme sermaye geldiğinde, sıradan dolar enstrümanlarının getirisine doğru daralır — ve o zaman yapının bütün anlamı kaybolur: aynı parayı borsa riski olmadan, kaldıraçsız ve kısa bacağın tasfiye riski olmadan dolarda tutmak mümkündü. Carry bir para basma makinesi değil, kritik anda devredecek kimsenin bulunmayabileceği bir pozisyonu tutmaya hazır olmanın bedelidir.

Üçüncü bölüm. Neden biri işe yarıyor da diğeri yaramıyor

İki liste arasındaki fark tesadüfi değil.

İşe yarayan her şey risk üstlenmenin bedelidir, şekil tanımanın ödülü değil.

Volatilite satarak, başkalarının kendini kurtarmak için para ödediği çöküş riskini üstlenirsiniz. Trende uyarak, çoğu insanın psikolojik olarak dayanamadığı uzun dönüşlerin ve dört yıllık düşüşlerin riskini kabul edersiniz. Carry'de ise oranın en uygunsuz anda tersine dönmesi ve kısa bacağın bir teminat çağrısıyla silinmesi riski.

Kimse size grafikte bir dikdörtgen gördüğünüz için para ödemez. Başkalarının tutmaktan rahatsız olduğu bir riski tuttuğunuz için öderler.

İkinci sonuç da buradan çıkıyor.

Bulgular neden kayboluyor

Gerçek düzenlilikler bile, onlar hakkında bilgi yayıldığında sönümlenir.

Bunun klasik testini David McLean ve Jeffrey Pontiff yaptı — «Does Academic Research Destroy Stock Return Predictability?», Journal of Finance. Önde gelen bilimsel dergilerde hisse senedi getirisini tahmin ettiği gösterilmiş 97 özelliği aldılar ve sonrasında onlara ne olduğuna baktılar. Örneklem dışında getiri %26 daha düşük çıktı. Yayından sonra — %58 daha düşük. Bu sayılar arasındaki fark, %32, yayının kendisinin bedelidir: makaleyi okuyan insanlar bu kadarını aldı. Örneklem içinde yüzde beşlik bir alfa, hakkında bilgi yayıldıktan sonra yaklaşık üç virgül dörde dönüşüyor.

Antoine Falck, Adam Rej ve David Thesmar'ın daha sonraki çalışması — «Why and How Systematic Strategies Decay» — tabloyu netleştiriyor ve kaygı verici bir ayrıntı ekliyor. Yayın yılı tek başına sönümlenmedeki dağılımın %30'unu açıklıyor ve her yıl yeni yayımlanan faktörlerin sönümlenmesi beş yüzde puan artıyor. Sermaye bulunan bir verimsizliğe eskisinden daha hızlı koşuyor. 2005'te bulunan şey yıllarca yaşadı. Bugün bulunan aylar içinde ölüyor.

Şimdi bunu YouTube'da milyonlarca izlenmeyle yayılmış yöntemlere uygulayın. İçlerinde bir şey vardıysa bile ilk o gitti — ve siz onları duymadan çok önce gitti.

Dördüncü bölüm. Kurslarda konuşulmayan rakamlar

Madem rahatsız edici gerçeklere giriştik, bunları da verelim. Bunlar yöntemlerle değil, insanlarla ilgili.

Fernando Chague, Rodrigo De-Losso ve Bruno Giovannetti, Brezilya vadeli işlem piyasasındaki bireysel hesaplara ait düzenleyici verilerin tamamını elde etti — «Day Trading for a Living?». İşlem yapmaya başlayan 19 646 kişiden 1 551'i üç yüz ve daha fazla işlem seansına ulaştı — yüzde yedi virgül dokuz. Bu azimli olanların %97'si para kaybetti. Brezilya asgari ücretinden fazlasını kazananlar %1.1. Bir banka memurunun maaşından fazlasını — binde beş. Bin beş yüz kişiden sekiz kişi.

Ve aynı çalışmadan, ayrıca dikkat edilmeyi hak eden kilit cümle: «gün içi yatırımcıların işlem yaptıkları dönemlerde öğrendiklerine dair hiçbir kanıt yok». İnsanlar pratikle daha iyi olmuyor. Terminal başında geçen üç yüz gün bir beceriye dönüşmüyor — üç yüz günlük komisyona dönüşüyor.

Tayvan, başka bir dönem ve başka bir piyasa, aynı sonuç. Brad Barber, Yi-Tsung Lee, Yu-Jane Liu ve Terrance Odean, 1992–2006 dönemine ait bütün piyasanın on beş yıllık tam verisini inceledi: «The Cross-Section of Speculator Skill: Evidence from Day Trading», Journal of Financial Markets. Onların ifadesiyle: «gün içi yatırımcı popülasyonunun yüzde birinden azı komisyonlar düşüldükten sonra öngörülebilir ve güvenilir biçimde pozitif anormal getiri elde edebiliyor». Mutlak sayılarla — bir yılda işlem yapan yaklaşık dört yüz elli bin kişiden dört bin kadarı.

Dikkat edin: bu dört bin kişi var. Spekülasyonda ustalık bir efsane değil, ölçülebilir ve tekrarlanabilir. Sadece dağılımı «öğren ve yapabilirsin» gibi değil, profesyonel spordaki ustalığın dağılımı gibi görünüyor. Tek fark şu: ikincisinde kimse üç ayda NBA'in ilk beşine girme vaadiyle kurs satmıyor.

Bütün bunlarla ne yapmalı

Grafik işaretlemesinin faydasız olduğunu düşünmüyoruz. Faydalı — ama genellikle satıldığı rolde değil.

Grafikteki kapanmamış bir boşluk bir olgudur. Fiyatın iki kez döndüğü bir seviye bir olgudur. Fiyatın geçtiği bir uç nokta bir olgudur. Bunlar yön gösterici işaretler: stopu nereye koyacağınız, hedefi nereye çizeceğiniz, fiyatın daha önce nerede olduğu. Arazinin haritası.

Haritanın yapmadığı şey ise arabanın nereye gideceğini söylemek.

Bu iki şey arasındaki fark, bir araç ile bir vaat arasındaki farkın tamamıdır. Araç zaman kazandırır ve bakışı yapılandırır. Vaat daha iyi satar, ama yerine getirilmez.

Biz ilkini seçtik. Bu yüzden işaretleme modülümüzde olasılık yüzdeleri, «sinyal» ve «tahmin» kelimeleri yok, ve «burada temiz bölge yok» durumu var — ne pahasına olursa olsun bir şey çizmek yerine.

Bu yazıdaki rakamları ise kullanıcının elinde tam olarak ne tuttuğunu bilme hakkı olduğunu düşündüğümüz için yayımlıyoruz.

Kaynaklar

1. Park C.-H., Irwin S. The Profitability of Technical Analysis: A Review. AgMAS Project Research Report 2004-04, University of Illinois. ageconsearch.umn.edu/record/37487 — teknik alım satım sistemlerinin ampirik testlerine dair toplu derleme.
2. Tharavanij P., Siraprapasiri V., Rajchamaha K. Profitability of Candlestick Charting Patterns in the Stock Exchange of Thailand. SAGE Open, 2017. doi:10.1177/2158244017736799 — gösterge filtreli ve filtresiz dönüş mum formasyonları.
3. Mesfin M. Structural Limits of OHLCV-Based Intraday Momentum Signals in MNQ Futures: A Systematic Falsification Study. arXiv:2605.04004, 2026. arxiv.org/abs/2605.04004 — on dört sinyal ailesi, 947 günlük beş dakikalık veri, hiçbiri beş kriteri geçemedi.
4. Lempérière Y., Deremble C., Seager P., Potters M., Bouchaud J.-P. Two Centuries of Trend Following. arXiv:1404.3274, 2014. arxiv.org/abs/1404.3274 — 1800'den bu yana verilerde trend takibi; düşüş süresi 1/S² olarak.
5. Bhardwaj G., Gorton G., Rouwenhorst K. G. Fooling Some of the People All of the Time: The Inefficient Performance and Persistence of Commodity Trading Advisors. NBER Working Paper 14424. nber.org/papers/w14424 — komisyon öncesi %5.4'e karşı sonrası 85 baz puan, 1994–2007.
6. Carr P., Wu L. Variance Risk Premiums. Review of Financial Studies, 22(3), 2009. ideas.repec.org — S&P 500'de kalıcı olarak negatif varyans risk primi.
7. Designing Funding Rates for Perpetual Futures in Cryptocurrency Markets. arXiv:2506.08573. arxiv.org/abs/2506.08573 — süresiz kontratların fonlama oranının yapısı.
8. McLean R. D., Pontiff J. Does Academic Research Destroy Stock Return Predictability? Journal of Finance. PDF — 97 özellik: örneklem dışında −%26, yayından sonra −%58.
9. Falck A., Rej A., Thesmar D. Why and How Systematic Strategies Decay. Capital Fund Management, 2021. cfm.com — yayın yılı sönümlenmedeki dağılımın %30'unu açıklıyor, her yıl için artı 5 yüzde puan.
10. Chague F., De-Losso R., Giovannetti B. Day Trading for a Living? SSRN 3423101 — Brezilya vadeli işlem hesapları: 300+ seans dayananlar arasında %97 zarar, asgari ücretin üzerinde %1.1, öğrenme yok.
11. Barber B., Lee Y.-T., Liu Y.-J., Odean T. The Cross-Section of Speculator Skill: Evidence from Day Trading. Journal of Financial Markets, 18, 2014. escholarship.org — Tayvan 1992–2006, gün içi yatırımcıların %1'inden azı öngörülebilir biçimde kârlı.